• 12.08.2025
• 7 min
• Monumenten en ontdekkingen

Jean Racine in Uzès : een jonge Parijzenaar in Occitaans land

In de huidige open, geglobaliseerde wereld is het zien van een Duitse, Amerikaanse of Japanse bezoeker die door de smalle straatjes vanUzès niet langer een verrassing. De stad verwelkomt reizigers van over de hele wereld, verleid door de blonde gevels, de markten en de levenskunst. Maar het is niet altijd zo geweest.

In de 17e eeuw kon een Parijzenaar die in Uzès aankwam een echte cultuurschok ervaren. En als het ging om een 22-jarige letterkundige, die een carrière in het vooruitzicht werd gesteld die zijn familie als onzeker beschouwde, kreeg de ervaring een nog bijzonderder dimensie.

In 1661 was Jean Racine nog niet de beroemde toneelschrijver die we nu kennen. Zijn pen was aan het scherpen, maar zijn naasten, die zeer gehecht waren aan de strenge idealen van de jansenistische meesters van Port-Royal, maakten zich zorgen. Uit angst dat hij zou zwichten voor de verleidingen van het literaire en sociale leven, stuurden ze hem naar Uzès om theologie te studeren bij zijn oom van moederskant, Antoine Sconin, vicaris-generaal van het bisdom, in de hoop op een toekomstige kerkelijke beneficie.

Dit verblijf, dat verondersteld werd hem te verankeren in een vroom leven, was in feite een onderdompeling in een cultuur die zowel dicht bij hem stond als totaal anders was. In een pittige brief aan zijn vriend Jean de La Fontaine vertelt Racine over zijn reis vanuit Parijs, zijn aankomst in de hertogelijke stad en zijn eerste indrukken.

Het eerste wat hij noemt is de taalkundige verandering van omgeving: zodra hij van de Rhône stapte, voelde hij zich "net zozeer een tolk nodig hebben als een Moskoviet in Parijs". In zijn oren klinkt de lokale taal als een mengeling van Spaans en Italiaans, waaraan hij zich probeert aan te passen door gebruik te maken van zijn talenkennis.

Dan is er nog de culinaire verandering: hier wordt gekookt met olijfolie in plaats van boter. Een verandering waar hij tegenop zag... maar die hij uiteindelijk goedkeurde en zelfs verklaarde dat "er niets beters is".

En dan, met de ondeugendheid van een jongeman die op ontdekkingstocht is, merkt Racine ook nog de verandering in gewoonten op: de oogverblindende schoonheid van de plaatselijke vrouwen, de natuurlijke elegantie van hun kleding, terwijl hij bekent dat hem geadviseerd was om op zijn hoede voor hen te zijn.

Uzès leek hem een bijna exotische plek: hoog op de rots, omringd door een landschap vol olijfbomen met nog bittere vruchten, badend in een licht en een warmte die onbekend waren aan de oevers van de Seine.

Door deze brief zien we een dubbel perspectief: de geamuseerde en nieuwsgierige blik van een jonge Parijzenaar die een ander Frankrijk ontdekt, en de retrospectieve blik die we vandaag de dag kunnen werpen op een tijdperk waarin de culturele afstand begon zodra je je thuisprovincie verliet.

Racine, die maar kort in Uzès verbleef voordat hij zijn literaire bestemming volgde, had er een cruciale ervaring: die van een brug tussen twee werelden, tussen Île-de-France en het Occitaanse land, tussen de soberheid van Port-Royal en de zonnige vrijheid van de Midi.